O‘ZBEK KLASSIK XONANDALIGIDA NAFAS POETIKASI

Abstract

O‘zbek klassik xonandaligida nafas - bu nafaqat ovoz chiqarishning fiziologik mexanizmi, balki chuqur estetik, semantik va ma’naviy hodisadir. Ushbu maqolada “nafas poetikasi” tushunchasi o‘zbek mumtoz musiqa an’analari, xususan shashmaqom, Xorazm va Farg‘ona-Toshkent maqom yo‘llari misolida tahlil qilinadi. Tadqiqotda nafasning “tutam” (tutqich), “nafas burmasi”, “kalon, miyona va kichik nafas” kabi turlari, ularning she’riy aruz vazni bilan aloqasi, tasavvufiy mantiq bilan bog‘liqligi va tembrni “bo‘yash”dagi roli ochib beriladi. Shuningdek, Buxoro vokal maktabidagi “xush nafas” tushunchasi va nafasni saqlash mahoratining avloddan avlodga o‘tish jaroni ko‘rib chiqiladi. Maqola nafas poetikasini o‘zbek xonandaligining asosiy ifoda vositalaridan biri sifatida qarashni taklif qiladi.