O‘ZBEKISTONNING MAQOMGA ASOSLANGAN VOKAL AN’ANASI

Abstract

O‘zbekiston musiqa merosining eng murakkab va muazzam tarmog‘i bu - maqomga asoslangan vokal an’anadir. Maqom atamasi bir vaqtning o‘zida modus (pardalar tizimi), janr (suitalar to‘plami) va ijrochilik falsafasini anglatadi. O‘zbekiston hududida uchta yirik maqom vokal maktabi shakllangan: Buxoro-Samarqand (Shashmaqom asosida), Farg‘ona-Toshkent maqom yo‘li va Xorazm maqomlari (Olti yarim maqom). Ushbu maqolada mazkur uch maktabning o‘ziga xos vokal tamoyillari, ularning shakllanish tarixi, ijro uslubidagi farqlar va umumiyliklar, shuningdek, maqomga asoslangan vokal an’anasining bugungi kunda saqlanish va uzatilish muammolari tahlil qilinadi. Maqolada, shuningdek, maqom vokali qanday qilib she’riyat (asosan g‘azal), ritmik tizim (usul) va modal tarkib (pardalar) bilan chambarchas bog‘liqligi ko‘rsatiladi. Xulosa qilib aytganda, O‘zbekistonning maqomga asoslangan vokal an’anasi nafaqat milliy musiqa san’atining yuqori cho‘qqisi, balki butun Markaziy Osiyo va Eron-turk madaniy hududi uchun asosiy musiqa tili bo‘lib qolmoqda.