OʻZBEK QO‘SHIQCHILIK ANʼANALARIDA OGʻZAKI O‘QITISH VA UNIVERSITET PEDAGOGIKASINI BIRLASHTIRISH

Abstract

Ushbu maqolada oʻzbek vokal anʼanalaridagi ogʻzaki taʼlim usullari bilan universitet pedagogikasini birlashtirish masalasi ilmiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda anʼanaviy usta‑shogird tizimining asosiy usullari - “esaplab oʻrgatish”, “yodga olish”, “takror orqali shakllantirish”, “ustoz ijrosini nusxalash” kabi metodlar bilan oliy musiqa taʼlimidagi individual dars, maʼruza, seminar, kredit‑modul tizimi va baholash mezonlari qiyosiy oʻrganilgan. Sifatli metodologiya asosida Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi, Xalqaro maqom akademiyasi va respublikaning bir qancha sanʼat institutlarida olib borilgan kuzatuvlar, turli avlod vakillari bilan tashkil etilgan suhbatlar hamda oʻquv dasturlari va metodik qoʻllanmalar tahlili natijalariga tayanilgan. Tadqiqot natijalari ogʻzaki taʼlim va universitet pedagogikasini birlashtirishda uch xil yondashuv - anʼanaviy tizimni toʻliq saqlashni talab qiluvchi konservativ qarash, akademik taʼlimning ustunligini taʼkidlovchi yondashuv va ikki tizimni sintez qilishga intiluvchi yoʻnalish - mavjudligini koʻrsatadi. Ikki tizimni birlashtirishdagi asosiy qiyinchiliklar sifatida vaqt omili, baholash tizimidagi farqlar, maqom cholgʻulari bilan hamkorlik muammosi hamda auditoriya muhitining farqi aniqlangan. Shu bilan birga, soʻnggi yillarda raqamli texnologiyalar, “maqomxona” formatidagi mashgʻulot xonalari va anʼanaviy “ijozat” bilan rasmiy diplomni uygʻunlashtirish tajribalari ikki tizimning samarali sintezi uchun muhim imkoniyatlar yaratayotganligi qayd etilgan. Xulosa qilib aytganda, ogʻzaki taʼlim va universitet pedagogikasini birlashtirish - bu ikki tizimni bir‑biriga qarama‑qarshi qoʻymasdan, balki hissiy bilim bilan ratsional bilimni, ustoz avtoriteti bilan mustaqil fikrlashni, anʼanaviy estetik sezgirlik bilan zamonaviy tahliliy yondashuvni uygʻunlashtirishdir. Kelgusida ogʻzaki anʼana asosida metodik qoʻllanmalar yaratish, anʼanaviy estetik mezonlarni baholash tizimiga kiritish va turli mintaqaviy ijro maktablarining ogʻzaki anʼana xususiyatlarini qiyosiy oʻrganish muhim vazifalar hisoblanadi.